home

 

hoofd- en halskanker, halsmetastasen

register

 

vormen van kanker

 

 

 

 

Inleiding
De gemiddelde leeftijd van patiŽnten met hoofd- en halskanker (met uitzondering van kanker van de hersenen, de ogen en de wervelkolom) is ongeveer 60 jaar. Over het algemeen komt bij mensen jonger dan 60 jaar meer kanker van de speekselklieren , schildklier en neusbijholten voor en bij mensen ouder dan 60 jaar mondkanker, keelkanker of strottenhoofdkanker.
Doorgaans verspreidt kanker in het hoofd-halsgebied zich eerst naar nabijgelegen lymfeklieren. Deze vormen van kanker verspreiden zich (metastaseren) gewoonlijk later naar andere delen van het lichaam.

 

Oorzaken
Ongeveer 85% van de patiŽnten met hoofd- of halskanker heeft in het verleden sigaretten of alcohol gebruikt of doet dat nog. Mondkanker kan ook het gevolg zijn van het kauwen van tabak. In landen als India en IndonesiŽ vormt het kauwen van betelnoten een belangrijke oorzaak van mondkanker. Het Epstein-Barr-virus, dat de ziekte van Pfeiffer veroorzaakt, speelt een rol bij het ontstaan van kanker in het bovenste gedeelte van de farynx (neus-keelholte).
PatiŽnten die 20 jaar of langer geleden met lage doses zijn bestraald wegens acne, overmatige gezichtsbeharing, een vergrote zwezerik (thymus) of vergrote neus- of keelamandelen hebben een hogere kans op schildklier- of speekselklierkanker. Radiotherapie wordt tegenwoordig niet meer voor bovengenoemde aandoeningen toegepast.

 

StadiŽring en prognose
StadiŽring is een methode om de uitbreiding van kanker te bepalen ten behoeve van behandeling en prognose. Hoofd- en halskanker worden ingedeeld naar grootte en plaats van de oorspronkelijke tumor, het aantal en de grootte van de metastasen in de lymfeklieren in de hals en aanwijzingen voor metastasen verder weg in het lichaam. Stadium I is het minst ver gevorderde stadium en stadium IV het verst gevorderde.
Tumoren die naar buiten groeien, reageren vaak beter op behandeling dan tumoren die in de omliggende structuren ingroeien, zweren vormen of hard zijn. Als een tumor spierweefsel, botweefsel of kraakbeenweefsel is binnengedrongen, is de kans op genezing kleiner. PatiŽnten met metastasen hebben slechts een kleine kans om te overleven. Kanker die zich langs een zenuwbaan verspreidt en pijn, verlamming of gevoelloosheid veroorzaakt, zal in veel gevallen zeer agressief en moeilijk te behandelen zijn.
Globaal overleeft 65% van de mensen met hoofd- en halskanker die niet is uitgezaaid ten minste vijf jaar. Voor patiŽnten met kanker die is uitgezaaid naar de lymfeklieren en andere lichaamsdelen is dat minder dan 30%. PatiŽnten ouder dan 70 jaar hebben in vergelijking met jongere mensen vaak langere ziektevrije perioden (remissies) en betere overlevingskansen.

 

Behandeling
De behandeling hangt af van het stadium waarin de kanker zich bevindt. Kanker in stadium I, ongeacht waar in het hoofd-halsgebied, reageert goed op zowel radiotherapie als chirurgie. Doorgaans is de bestraling niet alleen gericht op het kankergezwel maar ook op de lymfeklieren aan beide zijden van de hals, omdat meer dan 20% van deze vormen van kanker zich naar de lymfeklieren uitbreidt.
Sommige tumoren, waaronder tumoren met een diameter van meer dan 2 cm en tumoren die bot- of kraakbeenweefsel zijn binnengedrongen, worden operatief verwijderd. Wanneer kanker wordt aangetroffen of wordt vermoed in de lymfeklieren, wordt een operatie over het algemeen gevolgd door radiotherapie. Ook kan in bepaalde gevallen radiotherapie wel of niet in combinatie met chemotherapie (behandeling met medicijnen die kanker bestrijden) worden toegepast, met redelijke overlevingskansen als resultaat. Als het kankergezwel weer terugkomt, kan doorgaans later een operatieve ingreep plaatsvinden. Bij kanker in een vergevorderd stadium biedt een combinatie van chirurgie en radiotherapie meestal een betere prognose dan elke behandeling afzonderlijk.
Chemotherapie doodt de kankercellen op de oorspronkelijke plaats, in de lymfeklieren en door het gehele lichaam. Of de combinatie van chemotherapie met chirurgie of bestraling het genezingspercentage verhoogt, is niet bekend, maar de remissie wordt er wel door verlengd. Als de kanker te ver is gevorderd voor chirurgie of radiotherapie, kan chemotherapie de afmeting van de tumor en de pijn verminderen. Behandeling gaat vrijwel altijd gepaard met enige bijwerkingen. Door chirurgie wordt het slikken en spreken vaak aangetast. In deze gevallen is revalidatie noodzakelijk. Bestraling kan huidveranderingen veroorzaken (zoals ontsteking, jeuk en haaruitval), littekenvorming, smaakverlies en een droge mond. In zeldzame gevallen wordt gezond weefsel vernietigd. Chemotherapie kan misselijkheid en braken, tijdelijke haaruitval en ontsteking van de binnenste laag van het maag-darmkanaal (gastro-enteritis) veroorzaken. Door chemotherapie kan ook het aantal witte en rode bloedcellen afnemen en het immuunsysteem tijdelijk verzwakken.

 

Halsmetastasen
Een arts kan een abnormale knobbel in de hals ontdekken bij iemand die geen andere symptomen heeft. Een abnormale knobbel kan door een aangeboren cyste worden veroorzaakt of door een vergrote lymfeklier, die het gevolg kan zijn van een infectie of kanker. Kanker uit alle delen van het lichaam breidt zich vaak uit naar de lymfeklieren in de hals. Het oorspronkelijke kankergezwel kan zich in de keel, het strottenhoofd, de amandelen of de tongwortel bevinden, of op grotere afstand, zoals in de longen, de borst en de maag.

 

Diagnose en behandeling
De oorzaak van ťťn enkele vergrote lymfeklier in de hals kan voor een arts in het ene geval sneller duidelijk zijn dan in het andere. De arts onderzoekt de oren, de neus, de keel, het strottenhoofd, de amandelen, de tongwortel en de schildklier en speekselklieren. Het onderzoek kan rŲntgenfoto's van het bovenste gedeelte van het maag-darmkanaal omvatten, een schildklierscan en een CT-scan (computertomografie) van hoofd, hals en borst. Mogelijk is direct onderzoek van het strottenhoofd (laryngoscopie), de longen (bronchoscopie) en de slokdarm (oesofagoscopie) noodzakelijk.
Er worden puncties of biopsieŽn (afname van stukjes weefsel voor microscopisch onderzoek) verricht als tijdens bovengenoemde onderzoeken op kankergezwellen lijkende gebieden worden waargenomen. Als het oorspronkelijke kankergezwel nog steeds niet kan worden gelokaliseerd, worden er mogelijk ook monsters van de keel, de amandelen en de tongwortel afgenomen. Een arts kan hierbij een dunne naald in de knobbel of vergrote lymfeklier inbrengen om cellen voor onderzoek af te nemen, maar om de diagnose te stellen wordt meestal de voorkeur gegeven aan verwijdering van al het verdachte weefsel in plaats van een klein gedeelte. Wanneer er kankercellen worden aangetroffen in een vergrote lymfeklier in de hals en het oorspronkelijke kankergezwel kan niet worden opgespoord, worden de keel, de amandelen, de tongwortel en beide zijden van de hals mogelijk bestraald. Daarnaast worden de lymfeklieren waarin kankercellen zijn aangetroffen en ander aangetast weefsel operatief uit de hals verwijderd.